शिवचरित्र आणि सह्याद्री

'रायगडावरील मंदिरे मूर्ति' ----------------------- -----------                           - बळवंतराव दळवी रायगडावरील शिर्काई मंदिर, जगदिश्वर मंदिर आणि कुशार्वत रामेश्वर मंदिर ही सगळ्यांनाच ठाऊक आहेत. आज आपण रायगडाच्या पायथ्यापासून गड चढत असताना अगदी जगदिश्वरापर्यंतअसणारी मंदिरे आणि मूर्ती कोठे कोठे आहेत त्या पाहूया. चला तर सुरुवात नाणे दरवाजापासूनच करुया ... चीत दरवाजाकडून रायगडवाडीकडे जाताना उजव्या हाताला एक पायवाट वर जाताना दिसते. हा मार्ग म्हणजे शिवकालीन राजमार्ग. याच वाटेने शिवछत्रपती कधी पालखीने तर कधी पायी उतरले आणि रायगड चढले असतील तो हा राजमार्ग. आज आपण मंदिरे आणि मूर्तीविषयी माहिती जाणून घेणार आहोत त्यामुळे रायगडावरील मार्गाची माहिती आपण पुन्हा पुढे पाहूच. नाना किंवा नाणे दरवाजाच्या पहिल्या कमानीच्या उजव्या बाजूला कानोड्यात हत्तीची मूर्ती आहे. डावीकडच्या कमानीत श्री मारुतीची सुबक मूर्ती आहे. मूर्ती विज्ञानानुसार ही मूर्ती वीर मारुतीची आहे. नाणे दरवाज...

असे शब्द आपल्या कानावर पडतात. अन अंग शहारुन जातं.. आपणही भानावर येतो.. दूर .... शिवतिर्थ रायगड - माझ्या आठवणी -भाग २ रायगडावर जाताना यंदा काय काय पहायचे असे ठरवून मी अनेकवेळा रायगडावर गेलो आहे. कधी रायगडावरील कड्यावर, बुरुजांवर, झाड़ाझुडपात पडलेल्या आणि मातीत गाडल्या गेलेल्या १५ तोफां शोधल्या. तर कधी गडावरील सुमारे ११ मोठे साठे तर जवळ जवळ लहान २५/३० पाण्याचे टाके शोधून त्याची नोंद ठेवली. तर कधी गडावरील देवता, मंदिरे आणि मुर्त्यांवर लिखाण केले. कधी कधी शिवछत्रपतींच्या राहत्या वाडयाच्या पायरीवर तासनतास बसून शिवस्मरण केले आहे. पौर्णिमेच्या रात्री तर हां अनुभव खुप वेगळा भासतो. चंद्र डोक्यावर आला की शिवकालात हरवून जाऊन शब्द मूक होतात. पौर्णिमेच्या रात्री बाजारपेठ मागे टाकून हत्ती तलावासमोरुन खाली उतरून पुन्हा महादरवाजाच्या देवड़ीवर बसून एक वेगळा अनुभव घ्यावा. शिवकाळात इथे महादरवाज्यावर दोन बर्कंदाज दिवसरात्र पहारा देत असे. त्यांच्या दोन्ही बंदुखा सतत भरलेल्या असे. पण हवेने बंदूक़ातील दारु सर्द होत असल्यामुळे दर आठवे दिवशी बंदुकितील बार उडवून दिला जाई. आपणही रात्रीच्या वेळी महादरवाजाच्या बुर...

..... असे अनेक अनुभव पाठीशी घेऊन रायगड भटकलो आहे ... कधी एकटा तर कधी फौजफाटा...!  रायगडाचे नाव घेऊन डोळे बंद होताच सारं आठवतं...!!! शिवतिर्थ रायगड - माझ्या आठवणी -भाग १ रायगडाचे अन माझे नाते जुळले याला आता बराच काळ लोटला आहे. आणि त्यातल्या त्यात श्री शिवराज्यभिषेक म्हंटले की मी स्वतः गेले १५ वर्ष रायगडावर शिवराज्याभिषेकाला जात आहे . अन तिथली एक आठवण सांगवी तर मात्र महाकठिन. कारण गेल्या १७ वर्षात रायगडबददल एक आठवण सांगता येणार नाही , प्रत्येक वेळी नविन आठवण आहे रायगड़ाची...... रायगडावर मी अनेकवेळा बाजारपेठामागील अवकिरकरांकड़े मुक्काम केला आहे. शिवराज्याभिषेकाला पाऊस आणि शिवभक्तांची गर्दी जास्त असल्याने त्यांच्या गाईच्या गोठ्यात रात्र काढली आहे. वर्ष नक्की आठवत नाही पण शिवराज्याभिषेकाच्या एकदिवस आधी सकाळीच आम्ही 35-40 जण त्याच ठिकाणी उतरलो . रायगड भटकून थोड़ा विसावा म्हणून पाठ टेकायला पुन्हा गोठ्यात सर्व आले. छताकड़े पाहत बराच वेळ तसाच पडून होतो, पुन्हा उठून मी आणि काही मोजके दहापांच डोस्कि माझ्यासोबत पुन्हा टकमकाकड़े निघालो. दारुकोठाराच्या आधी लागणारी घळ उतरून टकमकाच्या कड्याशी पोहचलो...

पौर्णिमेच्या रात्री रायगड प्रदक्षिणा  - एक अविस्मरणिय अनुभव एक महिन्यापूर्वी भारतीय सैन्यदलातील सैनिक आणि शिवप्रतिष्ठान हिंदुस्थानचे धारकरी विक्रमराव कणसे यांनी फोनवर  'रायगड परिक्रमेच'   आमंत्रण दिले अन मीही लगेच होकार कळविला. दिवस ठरला होता. शनिवार दि. २१ मे बौध्दपोर्णिमा. मुंबईहून रायगडाच्या मार्गावर असताना शिवप्रतिष्ठानचे ज्येष्ठ धारकरी श्री. मिलिंददादा तानवडे यांचा फोन आला. मिलिंददादांनी आपुलकीच्या स्वरात प्रदक्षिणेबाबत काही सुचना दिल्या. मुंबईहून मी एकटाच जाणार होतो. पण चुनाभट्टीच्या रोहितराव महाडिकांनी सोबत येण्याची इच्छा व्यक्त केली अन त्यानंतर विनायकराव बालगुडे, गणेशराव मोदी, प्रणितराव परब अशी एक एक धारकऱ्यांनी माझी साथ देण्याचे ठरविले. पण मला आश्चर्याचा  धक्का दिला तो लालबाग येथील पुरूषोत्तमदादा बाबर आणि अजयराव चव्हाण यांनी. बाबर येणार हे मला ठाउकच नव्हते. अशी ८ मुंबईकरांची टीम रायगडाच्या दिशेने सकाळी १० वा. निघाली.  पाचाड येथील जिजाउसाहेबांची समाधी अन वाडा पाहुन आम्ही ५ च्या आसपास चित्त दरवाजापाशी पोहचलो. अंगापुर येथील धारकरी थोड्याच वेळात पोहचले...